En yalın haliyle tükenmişlik, aslında insan ruhunun çöküşüdür.

Tükenmişlik, insanı yavaş yavaş kurtuluşu zor bir girdabın içine sürükler..
Kişi, çoğu zaman bu duruma engel olmaya çalışmaz, hatta bazen uyum bile gösterir.
Yani yaratıcılık yok olur ve daha iyisi için uğraş verilmez..

İnsan, gücünü güçsüzlüğe teslim eder..

Psikoloji literatüründe tükenmişlik yekpare olarak ele alınsa dahi insan kaynaklarındaki on yıllık deneyimimle ve kendi hayat tecrübelerimden şunu söyleyebilirim ki; tükenmişliğe aktif ve pasif olarak iki taraftan bakabiliriz.
Aktif tükenmişlik için dışarıdan da gözlemlenebilen aktif olumsuz hali, Pasif tükenmişlik içinse duyarsızlaşma hali diyebiliriz.

Çalışanlar için yoğun iş taleplerinin ve aşırı iş yükünün olduğu, ilerleme olanaklarının bulunmadığı, yeterince ödüllendirilmedikleri, takdir edilmedilmedikleri, değer çatışmalarının yaşandığı çalışma ortamları oldukça yıpratıcıdır.
Duygusal açıdan yıpranmış hisseden çalışanlar,
öylesi ortamlarda çözümü kabuklarına çekilmekte bulurlar.

İlk başlarda daha fazla yıpranmamak amacıyla kendisini çevresinden soyutlar ve bu durum bir süre sonra çevresine karşı duyarlılığını kaybetmesi ile sonuçlanır.
Çalışma arkadaşlarını, yöneticilerini birer nesneymiş gibi görür ve beraberinde kişisel başarılarının da azaldığını görerek, başarısızlık hissiyle karşı karşıya kalırlar.
Tüm bu duygu durumları, tükenmişliğin önemli ve tehlikeli aşamalara geldiğinin göstergesidir.

Başarıdan alınan haz ve mutluluk, başarısızlıkların verdiği üzüntüyü dengeleyebilir.
Bunun için başarıların çok büyük olması gerekmez, takdir edilmiş küçük günlük işler bile bu dengeyi sağlamakta yardımcı olabilir.

Ne zaman ki pozitif duygular negatif duyguları dengeleyecek güçlerini kaybeder, o noktada duyarsızlaşma işin içine girer.

Her şeyi olumsuz bakış açısıyla algılayan bu çalışanlar için bundan böyle, yarısı dolu olan bardağın, yarısı hep boştur yani daima olumsuz olan tarafa odaklanacaklardır.

Çoğunlukla aşırı düzeyde, strese maruz kalındığı için tükenilse de bazen çalışan kendini geliştiremediği için, bazen çalışma arkadaşlarıyla anlaşamadığı ya da onlar tarafından mobbinge maruz kaldığı için bazen yöneticilerin aşırı beklentisiyle, bazen yoğun iş temposuyla, bazen şirket kültürü ile doku uyuşmazlığı yaşadığı için bazen özel hayatındaki sorunları sebebiyle işe konsantre olamadığı için tükenmiş hisseder.

Yani kişinin, çalışma hayatı kalitesi fazlasıyla düşmüş olur..

Bu durum sadece negatif duyguların varlığı ile değil, pozitif duyguların yokluğuyla da ilgilidir.

Tükenmiş hisseden biri dışarıdan bakıldığında pek sempatik değildir.
Bu çalışanların; garip, eleştirici, kızgın, katı, önerilere / eleştirilere kapalı ve etrafındaki insanları iten davranışlar içinde oldukları görülür.
Aslında bu görüntünün altında o çalışan, acı çekiyor sadece mutsuzluğunun fark edilmemesi için bunu perdelemeye çalışıyordur.
Tükenmişliğin çıkışının, kötü niyet değil aksine çoğu zaman iyi niyetten doğan bir durum olduğunu gözlemleyebilirsiniz.

Genel olarak tükenmişlik belirtileri;
-Mesleki doyumsuzluk,
-İşe gitmeme isteği,
-Dikkatini toplayamama, çok basit işlerde bile hata yapma,
-Uykusuzluk, baş-mide ağrısı,
-Duygusal patlamalar,
-Sürekli agresif ya da üzgün olma,
-Sabahları zor uyanmak,
-Kendini robot gibi hissetmek olarak bilinse de
tükenmişlik belirtileri çok çeşitli olmakla birlikte belirtilerinin;
fiziksel, duygusal ve davranışsal olarak görüldüğünü söyleyebiliriz.

Peki, nedir bu belirtiler ?

Fiziksel Belirtiler
İnsan vücudu; bütün sistemleri uyum içinde çalıştığında, pozitif enerji üreten ve bu enerjiyi çevresindekilere yayan bir sistemdir.
Tükenmiş hisseden bir çalışan, hem fiziksel olarak hem de psikolojik olarak sahip olduğu enerjiyi tüketir.. Bu tükeniş çalışan da fiziksel olarak ciddi rahatsızlıklara neden olur..
-Yorgunluk, bitkinlik hissi
-Geçmeyen soğuk algınlıkları, baş ağrıları, mide ve bağırsak hastalıkları
-Kronik yorgunluk
-Uyku bozuklukları vb.

Bu tip problemler ve bu problemlerden sürekli yakınmalar maalesef ciddi tükenmişlik sendromunun habercisidir.

Psikolojik Belirtiler
Tükenmişliğin psikolojik belirtileri diğerlerine nazaran daha az gözle görülür olsa da dikkat edildiğinde kolaylıkla fark edilebilir.

Sinirlilik Hali
Girdabın içinde hisseden çalışanların tepkileri de negatif olur, negatif tepkiler ise kişinin işine duyduğu hassasiyeti yok eder, duyarsızlaştırır.
Kişi, kendi problemleri yüzünden verdiği negatif tepkiler için bir günah keçisi arayışına girer ve bu şanslı kişileri, çalışma arkadaşlarından seçer.
Böylece seçtiği günah keçilerinden sürekli olarak şikayet eder, her zaman karşısındakileri hatalı, kendisini ise hatasız görür.Böylece olaylara verdiği tepkiler daha cezalandırıcı ve saldırgandır.

Hatta ağzından rica eden cümleler çıksa bile, mimikleri neredeyse küfür ettiğini düşündürür size.
Bu çalışanlar, işini yaparken de daha katı ve alternatiflere kapalı olur.
Bu tutumları, diğer çalışanlarla arasında iletişimsizliğe ve sıkıntılı ilişkilere yol açtığı için dışlanır.

İnsanlar, kendilerine saygı ve güven duyulmadığını, yaptıkları işe değer verilmediğini düşündükçe öz saygı ve yeterlilik hislerini yitirirler.
Bu yüzden çalışma arkadaşlarına düşmanlık dahi duyabilirler.
Bütün bunların sonunda çalıştıkları şirkete ve şirket kültürüne yabancılaşmış hissederler.

Korku ve Kaygı
Korku ve kaygılarımız pasif tükenmişliğe neden olur.
Çalışanların diğerleriyle rekabet halinde olmaları, işlerini kaybetme korkusu, gelecek kaygısı aşamalarının dikkat dağıtıcı etkisi vardır.
Bu olumsuz duygular bir süre sonra maalesef çalışanın işine daha az ilgi ve bağlılık göstermesine sebep olur..
İlgisini ve bağlılığını kaybeden bu çalışanların kaygı seviyeleri normale göre daha yüksektir.
Uzun süre kaygı seviyesi yüksek olan çalışanların bir süre duyarsızlaşmaları kaçınılmaz olur. Hissedilen yüksek kaygı kanıksanmış olur, Duyarsızlaşan bir çalışan, çalışma hayatında hevesini, heyecanını kaybeder ve efor sarf etmeyi bırakır. Hayatında mücadele etmeyi bırakan kişi içten içe çökmeye başlar.. Bu da maalesef ciddi tükenmişlik sendromunun göstergesidir.

Davranışsal Belirtiler
Çabuk öfkelenme, ani sinir patlamaları,gözyaşlarını tutamama, aşırı alınganlık, yalnız kalma isteği, işe gitmek istememe, işe geç gelme, işi yavaşlatma, sürüncemede bırakma,çok yemek yeme, çevreden uzaklaşma, içe kapanma, konsantrasyon güçlüğü, unutkanlık, çalışmaya direnç gösterme, alaycı ve suçlayıcı olma gibi davranışsal belirtiler gözlemlenir.

Arkadaşlarına kötü davranan kişinin, suratı asık, bakışları sert, hareketleri ve dış görüntüsü depresiftir.
Hatta çoğu zaman daha fazla çalışmasına rağmen daha az başarılı olduğu görülür.

Başkaları tarafından daha kolay gözlemlenebilen davranışsal belirtiler, aslında tükenmişliğin ciddi bir boyuta ulaştığının da bir göstergesidir. Sürekli gergin ve etrafına negatif enerji yayan bir kişinin kimse yanında olup, enerjisinden etkilenmek istemeyecektir.
Unutmayalım;
"Negatif insanlara maruz kalmak, radyasyona maruz kalmak gibidir"
Bu sebeple kişi bir süre sonra yalnız kalacak ve bu olumsuzluk hali bir kemirgen gibi onu içten içe tüketecektir.

Diğer yazılarımdan farklı olarak bu sefer, #SonSöz demeyeceğim çünkü tükenmişlik, kolay tüketilecek bir konu değil :))

Duygu durumumuzun ya da davranışlarımızın karşılığının ne olduğunu anlayabilmek için bu yazımda tükenmişliğin belirtilerini kaleme almak istedim.
Nedenini bilmediğimiz olumsuzluk hali ile baş edemeyeceğimiz için tükenmişliğe etki eden faktörler ve mücadele tekniklerini ise ayrı bir başlık altında yazacağım..

İkinci yazıda görüşmek ve çalışma hayatınızda tükenmişlikten uzak, mutlu günler geçirmeniz dileğiyle..

Eda Erdem